Toolkit Rapporten en presentaties Feiten en Cijfers

Presentaties over recente cijfers

(2018) De trend en de cijfers over roken en drinken onder jongeren: een viertal powerpoint presentaties gebaseerd op recent verschenen onderzoek.
NIX18 cijfers alcohol
NIX18 cijfers roken
NIX18 cijfers MBO-HBO
NIX18 cijfers schoolbeleid

 

Rol van alcoholnormen in het vormen van drinkgedrag

Uit het onderzoek ‘De rol van alcoholnormen van ouders en jongeren in het vormen van drinkgedrag‘ van Smit e.a. (2018) blijkt dat juist de verschillen tussen de normen van ouders en hun kinderen het ontwikkelen van een zwaarder patroon van alcoholgebruik over de tijd bepaalden. Het lijkt voor de ontwikkeling van drinkgedrag dus belangrijk om in acht te nemen in hoeverre de normen die ouders zeggen uit te dragen overeenkomen met de normen van hun kinderen. Preventiestrategieën zouden zich dus mede kunnen richten op het communiceren van verschillende manieren waarop restrictieve alcoholnormen helder uitgedragen worden door ouders, door bijvoorbeeld strengere regelstelling, communicatie en hun eigen voorbeeldgedrag.

Lees het artikel

Heeft de verhoging van de leeftijdsgrens voor alcohol geleid tot een stijging van drugsgebruik onder 16- en 17-jarigen?

De verhoging van de leeftijdsgrens voor alcohol lijkt niet te hebben geleid tot een stijging van drugsgebruik onder 16- en 17-jarigen. Dat blijkt uit dit verkennend onderzoek. Sinds 1 januari 2014 is de leeftijd waarop alcohol mag worden verkocht aan jongeren verhoogd naar 18 jaar. Ook mogen minderjarigen sinds die datum geen alcohol bij zich hebben op voor publiek toegankelijke plaatsen. Met deze verhoging van de leeftijdsgrens neemt de overheid jongeren in bescherming tegen de risico’s van alcoholgebruik. Er was echter ook twijfel: zouden minderjarigen door de wetswijziging (als alternatief voor alcohol) niet vaker drugs gaan gebruiken? Om deze vraag te beantwoorden heeft het Trimbos-instituut afgelopen jaar diverse prevalentieonderzoeken naast elkaar gelegd. Daarnaast zijn zowel experts als jongeren gevraagd naar hun ideeën hierover.

Download rapport in webwinkel trimbos.nl

Roken en de hersenontwikkeling van jongeren

De adolescentie is een kritieke periode waarin bepaalde hersengebieden nog volop in ontwikkeling zijn. De volledige ontwikkeling van de hersenen is een proces dat doorloopt tot ongeveer het 25e levensjaar. De afgelopen jaren is er veel nieuwe kennis bijgekomen over het effect van roken op de hersenen. Als roken van invloed is op de ontwikkeling van de hersenen, dan zou dit kunnen leiden tot structurele veranderingen met mogelijk blijvende gevolgen. Het Trimbos-instituut heeft middels een literatuuronderzoek deze kennis in kaart gebracht.

Uit het literatuuronderzoek komt naar voren dat de hersenen van jongeren gevoeliger zijn voor de belonende effecten van nicotine in vergelijking met de hersenen van volwassenen. Belonende prikkels spelen een belangrijke rol bij het doorgaan met roken en de ontwikkeling van nicotineafhankelijkheid. Jongeren reageren doorgaans sterker op beloning dan volwassenen doordat het beloningscentrum van de hersenen bij hen een meer dominante rol speelt.

Daarnaast is er vanuit dierstudies bewijs dat roken tijdens de adolescentie zou kunnen leiden tot permanente veranderingen in de hersenen. Het onderzoek hiernaar is nog relatief jong, maar er zijn aanwijzingen voor blijvende effecten van blootstelling aan nicotine op het brein. Het gaat hierbij om zowel directe schade aan hersencellen als om veranderingen in de werking van het beloningssysteem. Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan bij mensen om met zekerheid te zeggen of dit voor mensen ook geldt.
 

Lees of download de factsheet

Notitie Zien roken, doet roken?

Er lijkt vanuit verschillende invalshoeken evidentie te zijn voor de stelling “Zien roken, doet roken”. De stelling wordt allereerst onderbouwd vanuit de Sociale Leertheorie, de cuereactivity- theorie en het concept aandachtbias. Daarnaast is aangetoond dat belangrijke personen uit de omgeving van kinderen en jongeren, zoals ouders en vrienden, een grote rol spelen bij het beginnen met roken, bij het stoppen met roken en bij de mate van nicotineafhankelijkheid. Tot slot hebben verschillende experimentele studies een verband aangetoond tussen het anderen zien roken en rookgedrag. Hoewel voor dit verband meerdere verklaringen mogelijk zijn, suggereert het meeste onderzoek dat dit verband causaal is. We concluderen daarom dat het hoogstwaarschijnlijk is dat als jongeren anderen zien roken, zij hierdoor worden gestimuleerd om zelf ook te gaan roken.

Download de notitie

Naleving leeftijdsgrens alcohol en tabak beter over de hele linie

Uit onderzoek van Bureau Nuchter naar de naleving van de leeftijdsgrens alcohol en tabak 2016 in opdracht van staatssecretaris Martin van Rijn (VWS), blijkt die naleving over de hele linie verbeterd. Voor het onderzoek zet het bureau 17-jarige mysterykids in. Vooral supermarkten en speciaalzaken (tabaksspeciaalzaken, slijterijen) doen het weer beter. Verstrekkers als sportkantines en de horeca blijven erg achter. Om te zien of de verhoging van de leeftijdsgrens voor alcohol een beschermend effect heeft op de jonge groep van 15-jarigen heeft, is apart onderzoek gedaan. Daaruit blijkt dat de naleving van alcohol in die groep de afgelopen jaren fors is gestegen.

Lees Kamerbrief en rapport - Rijksoverheid.nl

De rol van ouders (en vrienden) bij het roken van adolescenten: stand van zaken 2015

De studie laat zien dat ouders het rookgedrag van hun kind kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld door zich bewust te zijn van de negatieve gevolgen voor kinderen door het meeroken, door zelf te stoppen of door niet te roken in het bijzijn van kinderen, door zich te houden aan de leeftijdsgrens, waarbij ook aandacht is voor de rol die vrienden spelen. 

Zie ook:
Rapport Mare research Focusgroepen Ouders

Download het rapport

Handreiking Gezonde Gemeente

Werkt u aan gezondheidsbeleid of -bevordering in de wijk of gemeente? Dan kunt u met de informatie, tips en praktijkvoorbeelden uit deze handreiking uw voordeel doen.

Website Handreiking gezonde gemeente

Achtergrondinformatie

Drie documenten met meer informatie: